Procenty to dział, którego nie da się ominąć. Pojawia się prawie na każdej maturze z matematyki, w zadaniach zamkniętych i otwartych, a do tego wraca w innych działach: w statystyce, w prawdopodobieństwie, w zadaniach z treścią o pieniądzach. Dobra wiadomość jest taka, że to jeden z najbardziej przewidywalnych tematów na egzaminie. Wystarczy kilka wzorów i trochę wprawy, a punkty z procentów masz właściwie pewne.
Na tej stronie zebrałem dla ciebie zadania maturalne CKE z procentów wraz z rozwiązaniami krok po kroku. Zaczniemy od teorii i wzorów, potem rozwiążemy typowe przykłady z prawdziwych arkuszy, a na końcu pokażę ci, gdzie ćwiczyć dalej. Wszystkie zadania w naszej bazie pochodzą z oficjalnych arkuszy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, więc trenujesz dokładnie to, co może wpaść na twoim egzaminie.
Procenty na maturze - dlaczego warto je opanować w pierwszej kolejności
Procenty są w kanonie tak zwanych pewniaków. W każdym arkuszu poziomu podstawowego znajdziesz co najmniej jedno, a często dwa zadania, które sprawdzają, czy umiesz policzyć procent z liczby, zmianę procentową albo procent składany. To są łatwe punkty - pod warunkiem, że nie pomylisz się w prostym rachunku.
W naszej bazie mamy dziesiątki zadań z procentów z różnych lat. Jeśli chcesz przejść przez całą teorię tego działu uporządkowaną pod egzamin, zajrzyj do przewodnika procenty na maturze - zadania, wzory, procent składany. Tutaj skupiamy się na zadaniach CKE i ich rozwiązaniach, żebyś zobaczył, jak teoria działa na prawdziwym arkuszu. Wszystkie zadania z tego działu znajdziesz też na stronie tematu Procenty.
Wzory, które musisz znać
Cała trudność procentów sprowadza się do trzech podstawowych operacji. Naucz się ich raz, a porażki nie będzie.
Procent z liczby. Aby obliczyć z liczby , liczysz:
Jakim procentem jednej liczby jest druga. Aby sprawdzić, jakim procentem liczby jest liczba :
Liczba z procentu. Jeśli wiesz, że pewnej liczby to , to sama liczba wynosi:
Do tego dochodzi procent składany, czyli wzór na kapitał po okresach przy oprocentowaniu na okres:
Wszystkie te wzory masz w naszej karcie wzorów, więc nie musisz uczyć się ich na pamięć w panice. Lepiej zrozumieć, kiedy który stosować.
Przykład 1 - procent z liczby (zadanie zamknięte)
0/7W szkole jest 250 uczniów. Wśród nich 36% to uczniowie klas maturalnych. Ilu jest maturzystów?
Liczymy procent z liczby:
Odpowiedź: 90 uczniów. To najprostszy typ zadania z procentów, jaki możesz spotkać. Klucz to zamiana procentu na ułamek lub liczbę dziesiętną i zwykłe mnożenie. Podobne zadania z oficjalnych arkuszy rozwiążesz w naszej bazie, na przykład zadanie z czerwca 2016.
Przykład 2 - jakim procentem jest liczba
0/7Cena kurtki spadła ze 200 zł na 150 zł. O ile procent staniała kurtka?
Pokaż rozwiązanie
Najpierw liczymy, o ile spadła cena: zł. Teraz sprawdzamy, jakim procentem ceny początkowej jest ta obniżka:
Uwaga na pułapkę. Zmianę procentową zawsze liczymy względem wartości początkowej, a nie końcowej. Gdybyś podzielił przez 150, dostałbyś błędny wynik. To jeden z najczęstszych błędów na maturze. Więcej o liczeniu zmiany procentowej znajdziesz w poradniku jak obliczyć procent z liczby, liczbę z procentu i zmianę procentową.
Przykład 3 - liczba z procentu
0/7Po podwyżce o 20% bilet kosztuje 36 zł. Ile kosztował przed podwyżką?
Tu trzeba uważać. Cena po podwyżce to 120% ceny początkowej, więc:
Pokaż rozwiązanie
Bilet kosztował 30 zł. Najczęstszy błąd to odjęcie 20% od 36 zł, czyli policzenie . To jest źle, bo 20% liczymy od ceny początkowej, której jeszcze nie znamy, a nie od ceny po podwyżce. Dlatego zapisujemy równanie i je rozwiązujemy.
Przykład 4 - łączenie zmian procentowych
0/7Towar najpierw podrożał o 10%, a potem staniał o 10%. Czy wrócił do ceny początkowej?
Intuicja podpowiada, że tak, ale to nieprawda. Niech cena początkowa to . Po podwyżce:
Po obniżce o 10% liczonej od nowej ceny:
Czyli towar jest tańszy o 1% niż na początku. To klasyka maturalna. Procentów nie wolno po prostu dodawać i odejmować - trzeba je mnożyć przez kolejne współczynniki zmiany. Ta sama zasada działa przy obliczaniu rabatów łączonych w sklepie.
Przykład 5 - procent składany (lokata)
0/7Wpłacasz 2000 zł na lokatę oprocentowaną 5% w skali roku z roczną kapitalizacją odsetek. Ile będzie na koncie po 2 latach?
Stosujemy wzór na procent składany:
Pokaż rozwiązanie
Po dwóch latach na koncie jest 2205 zł. Zwróć uwagę, że odsetki z pierwszego roku też pracują w drugim roku - na tym polega procent składany. Gdyby to był procent prosty, dostałbyś tylko zł odsetek, czyli 2200 zł. Różnica rośnie z każdym kolejnym rokiem. Cały ten mechanizm omawiam dokładniej w artykule procent składany na maturze - wzór, zadania, odsetki.
Przykład 6 - VAT i cena netto
0/7Cena brutto laptopa to 3690 zł, a stawka VAT wynosi 23%. Ile wynosi cena netto, czyli cena bez podatku?
Cena brutto to cena netto powiększona o 23% VAT, czyli 123% ceny netto:
Pokaż rozwiązanie
Cena netto to 3000 zł, a sam podatek VAT to zł. Schemat jest identyczny jak w przykładzie z biletem - znów liczymy liczbę z jej procentu, bo cena brutto to znana wartość, a cenę netto musimy wyznaczyć. To bardzo częsty motyw w zadaniach z treścią o zakupach i fakturach.
Przykład 7 - stężenie procentowe roztworu
0/7W 400 g roztworu soli rozpuszczono 60 g soli. Jakie jest stężenie procentowe tego roztworu?
Stężenie procentowe to po prostu, jakim procentem masy całego roztworu jest masa substancji:
Roztwór ma stężenie 15%. Zadania o mieszaninach, stopach metali i roztworach to ukryte zadania z procentów - jeśli umiesz liczyć, jakim procentem jednej liczby jest druga, poradzisz sobie z nimi bez problemu. Warto je przećwiczyć, bo wiele osób się ich boi zupełnie niepotrzebnie.
Procenty w innych działach matury
Procenty rzadko występują w czystej postaci. Najczęściej są wplecione w zadania z treścią, w statystykę (gdzie liczysz, jaki procent danych spełnia warunek) albo w prawdopodobieństwo (gdzie prawdopodobieństwo często podaje się w procentach). Dlatego opanowanie tego działu zwraca się podwójnie - punktujesz nie tylko w zadaniach wprost o procentach, ale też wszędzie tam, gdzie się one pojawiają. Jeśli chcesz zobaczyć, jak procenty łączą się ze statystyką, zajrzyj do zadań CKE z prawdopodobieństwa z rozwiązaniami.
Punkty procentowe a procenty - nie myl tego
To rozróżnienie potrafi kosztować punkt. Jeśli zdawalność wzrosła z 70% na 75%, to wzrosła o 5 punktów procentowych, ale o około 7,14% (bo ). CKE lubi sprawdzać, czy rozumiesz tę różnicę, zwłaszcza w zadaniach z treścią o statystyce i sondażach. Gdy w zadaniu pojawia się słowo punkty procentowe, czytaj treść bardzo uważnie.
Najczęstsze pułapki w zadaniach z procentów
Pierwsza pułapka to liczenie zmiany procentowej od złej podstawy. Zawsze odnoś zmianę do wartości początkowej. Druga to dodawanie procentów zamiast mnożenia współczynników przy zmianach łączonych. Trzecia to mylenie procentu prostego ze składanym - przy lokatach wieloletnich prawie zawsze chodzi o składany. Czwarta to nieuważne potraktowanie punktów procentowych jako procentów. Jeśli zapamiętasz te cztery rzeczy, większość zadań z tego działu zrobisz bezbłędnie.
Gdzie ćwiczyć zadania CKE z procentów
Teoria to jedno, ale punkty na maturze zdobywa się ćwiczeniem. W naszej bazie masz komplet zadań z procentów z oficjalnych arkuszy CKE wraz z rozwiązaniami krok po kroku. Najlepiej zacząć tak:
Wejdź na stronę tematu Procenty i przerób zadania po kolei, od najprostszych zamkniętych po zadania z treścią. Jeśli wolisz losowy trening, użyj funkcji losuj zadanie, która podrzuci ci zadanie z całej bazy. Gdy utkniesz na konkretnym przykładzie, wpisz go do solvera albo zrób zdjęcie i zobacz rozwiązanie krok po kroku. Postępy śledzisz w panelu postępów, dzięki czemu widzisz, które typy zadań masz już opanowane.
Chcesz potrenować procenty w kontekście całego arkusza? Przejdź przez nasze arkusze maturalne 2010-2025 - kompletna baza zadań i rozwiąż cały egzamin na czas. Procenty znajdziesz prawie w każdym z nich.
Jak uczyć się procentów z telefonu
Procenty to idealny dział do nauki w krótkich seriach - na przerwie, w autobusie, przed snem. Jedno, dwa zadania dziennie i po tygodniu masz ten temat z głowy. O tym, jak wygodnie ćwiczyć zadania CKE na telefonie i którą aplikację do matury z matematyki wybrać, piszę w osobnym poradniku. Cała nasza baza działa w przeglądarce telefonu, więc nie musisz nic instalować.
Podsumowanie - co musisz umieć z procentów
Zanim uznasz, że masz ten dział opanowany, sprawdź, czy potrafisz: obliczyć procent z liczby, sprawdzić jakim procentem jednej liczby jest druga, wyznaczyć liczbę na podstawie jej procentu, policzyć zmianę procentową od poprawnej podstawy, połączyć dwie zmiany procentowe przez mnożenie współczynników oraz zastosować wzór na procent składany. Jeśli każdy z tych punktów odhaczasz bez wahania, procenty na maturze to dla ciebie pewne punkty.
Najlepszy następny krok? Wejdź na Procenty i rozwiąż pięć zadań z rzędu. Jeśli pójdzie gładko, przejdź do trudniejszych działów, na przykład do zadań CKE z funkcji kwadratowej albo zadań CKE z ciągów. Powodzenia.

