Najważniejsze wzory na logarytmy to logarytm iloczynu , logarytm ilorazu , logarytm potęgi i zamiana podstawy . Działają przy podstawie , i dodatnich argumentach. Te wzory znajdziesz w karcie wzorów CKE, ale , i kilka skrótów, które z nich wynikają, musisz mieć w głowie sam.


W skrócie
- Logarytm iloczynu to suma logarytmów, ilorazu to różnica, a wykładnik potęgi wychodzi przed logarytm.
- Zapis znaczy , przy czym , i .
- Karta wzorów CKE nie wypisuje , ani .
- Przy podstawie między 0 a 1 nierówność zmienia kierunek: daje .
- Każdy wynik równania sprawdzasz z dziedziną, bo argument logarytmu musi wyjść dodatni.
Czym są logarytmy i dlaczego są ważne na maturze
Logarytmy to jeden z tematów, który pojawia się na egzaminie maturalnym z matematyki praktycznie co roku. Zadania z logarytmami mogą być zarówno na poziomie podstawowym (zadania zamknięte), jak i na poziomie rozszerzonym (zadania otwarte wymagające pełnego rozwiązania). Warto je opanować solidnie, bo po zrozumieniu podstawowych wzorów stają się zaskakująco proste. Wszystkie zadania z tego działu, z arkuszy CKE i z rozwiązaniami, zebraliśmy w dziale logarytmy na maturze.
Logarytm to odpowiedź na pytanie: do jakiej potęgi trzeba podnieść podstawę, żeby otrzymać daną liczbę?
Formalnie: oznacza, że , gdzie , oraz .
Przykład: , bo .
Na maturze najczęściej spotykamy:
- •logarytm dziesiętny (zapisywany skrótowo jako )
- •logarytm naturalny (podstawa )
Definicja i dziedzina funkcji logarytmicznej
Funkcja logarytmiczna jest określona dla . To ważne w zadaniach - zanim zaczniesz liczyć, sprawdź, czy argument logarytmu jest dodatni. Na maturze często pojawia się pytanie o dziedzinę wyrażeń zawierających logarytmy.
Przykład: Dla jakiej wartości ma sens wyrażenie ?
Rozwiązanie: . Dziedzina to .
Wykresy funkcji logarytmicznych:
- •gdy (np. ) - funkcja rosnąca
- •gdy (np. ) - funkcja malejąca
Obie przechodzą przez punkt , bo dla każdej dopuszczalnej podstawy.
Kluczowe wzory logarytmiczne - musisz je znać na pamięć
Te wzory to fundament. Bez nich nie rozwiążesz żadnego trudniejszego zadania. Każdy działa dla , i dodatnich , , .
Logarytm iloczynu:
Logarytm ilorazu:
Logarytm potęgi ( to dowolna liczba rzeczywista):
Logarytm z podstawy i logarytm z jedynki:
Podstawa podniesiona do logarytmu:
Wzór na zmianę podstawy (przydatny gdy mamy różne podstawy w jednym zadaniu):
Szczególnie przydatna wersja z podstawą 10:
Z tego samego wzoru wynika zależność między logarytmami o zamienionej podstawie i argumencie:
Ta wersja wymaga dodatkowo , bo nie istnieje, a stałoby w mianowniku. Przykład: .
Teraz ty
Spróbuj sam zadania z prawdziwego arkusza CKE, w którym pierwiastek zamieniasz na potęgę i wyciągasz wykładnik przed logarytm.
Jak obliczać logarytmy bez kalkulatora
Sprowadź argument do potęgi podstawy, a wynik odczytasz z wykładnika:
Gdy argument nie jest potęgą podstawy, ale obie liczby są potęgami tej samej liczby, zmień podstawę:
Wzory na logarytmy, których nie ma w tablicach
W karcie „Wybrane wzory matematyczne”, z której korzystasz na maturze, dział „Logarytmy” podaje definicję, równość , logarytm iloczynu, ilorazu i potęgi oraz wzór na zamianę podstawy. Poniższych równości nie znajdziesz w niej wprost. Każda wynika z tych z karty, ale na egzaminie szybciej je pamiętać, niż wyprowadzać. Braki karty w innych działach zebraliśmy we wpisie o wzorach spoza tablic, które musisz znać.
Logarytm z jedynki:
Logarytm z podstawy:
Logarytm z potęgi podstawy:
Logarytm z odwrotności:
Podstawa będąca potęgą:
Podstawa odwrócona:
Iloczyn logarytmów w łańcuchu:
Skąd się biorą? , bo , a , bo . Wzór na podstawę to zamiana podstawy: . Podstawa odwrócona to ten sam wzór dla , bo . Łańcuch dostajesz, gdy drugi logarytm zapiszesz przy podstawie : , przy . Przykład łańcucha: .
Te równości wracają w arkuszach. W zadaniu 5 z matury sierpień 2015 liczysz : pierwszy logarytm to , drugi jest zerem, bo , więc wynik to . W zadaniu 3 z matury lipiec 2020 masz . Podstawa to , więc .
Przykład 1: Trzy wzory spoza karty w jednym wyrażeniu
Treść: Wartość wyrażenia jest równa:
- A
- B
- C
- D
Pokaż rozwiązanie krok po kroku
- Krok 1
Podstawa będąca potęgą
Skoro , to .
- Krok 2
Logarytm z jedynki
, bo .
- Krok 3
Podstawa odwrócona
.
- Krok 4
Składamy wynik
Odejmujesz liczbę ujemną, więc minus zamienia się w plus.
Kto zgubi minus przed , dostanie , czyli odpowiedź A.
Ćwiczenia z działań na logarytmach
Upraszczanie wyrażeń
Zadanie 1: Oblicz .
Rozwiązanie:Zadanie 2: Oblicz .
Rozwiązanie:Zadanie 3: Oblicz .
Rozwiązanie:Zadania zamknięte w stylu CKE
Zadanie 4: Wartość wyrażenia jest równa
- •A)
- •B)
- •C)
- •D)
Albo osobno: i , razem . Odpowiedź: A
Zadanie 5: Jeśli , to jest równy
- •A)
- •B)
- •C)
- •D)
Odpowiedź: A
Zadanie 6: Rozwiązaniem równania jest
- •A)
- •B)
- •C)
- •D)
Rozwiązanie: z definicji logarytmu , więc . Warunek istnienia: , spełniony. Odpowiedź: D
Zadanie 7: Wartość wyrażenia jest równa
- •A)
- •B)
- •C)
- •D)
Odpowiedź: B
Równania logarytmiczne - metody i przykłady
Na maturze pojawia się kilka typów równań logarytmicznych. Oto najczęstsze:
Typ 1: Bezpośrednie zastosowanie definicji
Typ 2: Sprowadzenie do tej samej podstawy
Sprawdzenie: - OK.
Typ 3: Podstawienie
Podstawiamy :UWAGA: W równaniach logarytmicznych zawsze sprawdzaj dziedzinę na końcu. Jeśli pierwiastek spełnia warunek dziedziny (argument dodatni, podstawa dodatnia i różna od 1), to jest poprawnym rozwiązaniem.
Nierówności logarytmiczne
Nierówności logarytmiczne wymagają szczególnej uwagi przy kierunku nierówności - zmienia się on, gdy podstawa jest mniejsza od 1.
Reguła:
- •Jeśli :
- •Jeśli :
Przykład: Rozwiąż .
Rozwiązanie:Podstawa , więc kierunek zachowany:
Warunek dziedziny:
Odpowiedź: , bo zawiera się w .
Przykład z podstawą mniejszą od 1: Rozwiąż .
Rozwiązanie:Podstawa , więc kierunek się odwraca:
Odpowiedź: , czyli .
Typowe błędy na maturze przy logarytmach
- 1.Brak sprawdzenia dziedziny - to kosztuje punkty. Zawsze sprawdź, czy argument logarytmu jest dodatni.
- 2.Mylenie wzorów - . Wzór na sumę logarytmów dotyczy ILOCZYNU argumentów.
- 3.Zły kierunek nierówności - przy podstawie mniejszej od 1 kierunek się odwraca.
- 4.Zapominanie o podstawieniu - w równaniach kwadratowych względem logarytmu warto zawsze zastosować podstawienie .
- 5.Mylenie podstawy z argumentem - w podstawa to 2 (mała liczba na dole), a argument to 8. Pytasz: „2 do jakiej potęgi daje 8?”.
Strategia na zadanie z logarytmami
- 1.Czy argument jest potęgą podstawy? Jeśli tak, wynik odczytujesz od razu.
- 2.Czy w argumencie jest iloczyn albo iloraz? Rozbij go na sumę albo różnicę logarytmów.
- 3.Czy w argumencie jest potęga? Wyciągnij wykładnik przed logarytm.
- 4.Czy podstawy są różne? Sprowadź je do jednej wzorem na zmianę podstawy.
Jak ćwiczyć logarytmy przed maturą
Najlepszym sposobem jest rozwiązywanie zadań z prawdziwych arkuszy maturalnych. Skup się szczególnie na:
- •zadaniach zamkniętych z obliczaniem wartości logarytmów (1-2 punkty)
- •zadaniach otwartych z równaniami logarytmicznymi (4-5 punktów)
Na SprawnaMatura.pl znajdziesz zadania z logarytmami z arkuszy CKE z pełnymi rozwiązaniami krok po kroku, a gdy chcesz trafić na coś bez wybierania, wylosuj zadanie z logarytmów. Warto też przejrzeć arkusze maturalne z poprzednich lat, gdzie pojawiają się zadania z tego działu.
Więcej o przygotowaniach do matury przeczytasz w artykule Jak zdać maturę z matematyki w 2027 roku.
Podsumowanie
Logarytmy na maturze z matematyki to temat, który możesz opanować w stosunkowo krótkim czasie. Kluczowe kroki:
- 1.Naucz się na pamięć 6 podstawowych wzorów logarytmicznych
- 2.Ćwicz upraszczanie wyrażeń - to buduje intuicję
- 3.Rozwiązuj równania metodycznie, zawsze sprawdzając dziedzinę
- 4.Przy nierównościach zwracaj uwagę na podstawę
Matura to egzamin ze schematu - zadania mają powtarzalną strukturę. Po przejściu kilkunastu zadań z logarytmami zaczniesz je rozpoznawać automatycznie.
Najczęstsze pytania
Jakich wzorów na logarytmy nie ma w tablicach?
W karcie wzorów CKE nie ma wprost , , , ani łańcucha . Wszystkie wyprowadzisz z definicji i wzoru na zamianę podstawy, ale szybciej jest je pamiętać.
Czy logarytmy są na maturze podstawowej?
Tak, logarytmy są w wymaganiach poziomu podstawowego. Zwykle to zadanie zamknięte, w którym liczysz wartość wyrażenia z logarytmami wzorami na iloczyn, iloraz i potęgę, a na poziomie rozszerzonym dochodzą równania i nierówności logarytmiczne.
Który wzór na logarytmy przydaje się najczęściej?
Najczęściej przydaje się logarytm potęgi , bo prawie każde zadanie zamknięte zaczyna się od zapisania argumentu jako potęgi podstawy. Tak liczysz na przykład .
Czy na maturze policzę logarytm na kalkulatorze?
Nie, bo na egzaminie wolno mieć tylko kalkulator prosty, a on nie ma klawisza logarytmu. Dlatego zadania maturalne układa się tak, żeby argument dał się zapisać jako potęga podstawy, a wynik wyszedł z samych wzorów.

