SMSprawna Matura
BlogTematyArkusze
SMSprawna Matura
contact@sprawnamatura.pl+48 502 856 472
BlogTematyArkuszeTabliceFAQKontaktDla partnerów
Wykup dostęp

© 2026 Sprawna Matura · OUTOFPLACE POLAND SP. Z O.O.

NIP: 7182173789 · KRS: 0001163427 · REGON: 541259259

Żabia 4, 18-400 Łomża, Polska

VisaMastercardBLIKApple PayPrzelewy24
RegulaminPolityka prywatności
  1. Strona główna
  2. ›Blog
  3. ›Planimetria
  4. ›Jak obliczyć kąt wpisany i środkowy w okręgu - twierdzenie, dowód, zadania matura
Rozwiązanie zadania·Planimetria

Jak obliczyć kąt wpisany i środkowy w okręgu - twierdzenie, dowód, zadania matura

27 maja 2026·14 min czytania

Kąt wpisany i kąt środkowy to temat, na którym maturzysta zarabia łatwe punkty - pod warunkiem, że zna jedno twierdzenie i trzy wnioski z niego. W ciągu ostatnich pięciu lat zadanie z kątami w okręgu pojawiło się praktycznie w każdym majowym arkuszu CKE, a w nowej formule 2023 stało się jednym z pewniaków w sekcji zadań zamkniętych za 1-2 punkty. Jeśli masz dobrze opanowane to twierdzenie, wyciągasz z niego punkty w 30 sekund. Jeśli nie - tracisz je, a często tracisz też kolejne punkty w zadaniu otwartym, w którym kąt wpisany jest tylko etapem do rozwiązania.

W tym poradniku tłumaczę wszystko od zera. Najpierw definicje (kąt środkowy, kąt wpisany, łuk), potem główne twierdzenie z pełnym dowodem rozbitym na trzy przypadki, dalej cztery praktyczne wnioski (kąt oparty na średnicy, kąty oparte na tym samym łuku, czworokąt wpisany w okrąg, kąt między cięciwą a styczną), wreszcie pięć rozwiązanych zadań w stylu maturalnym i lista typowych pułapek. Robię to tak, żebyś po przeczytaniu mógł podejść do dowolnego zadania z kątami w okręgu i wiedzieć, od czego zacząć.

Kąt środkowy - definicja i miara

Kąt środkowy w okręgu to kąt, którego wierzchołek leży w środku okręgu, a ramiona są promieniami. Krótko: bierzesz środek OOO, dwa promienie OAOAOA i OBOBOB, i kąt ∢AOB\sphericalangle AOB∢AOB jest kątem środkowym.

Każdemu kątowi środkowemu odpowiada pewien łuk - ten, który leży "wewnątrz" tego kąta. I tutaj mamy kluczową własność: miara kąta środkowego jest równa mierze łuku, na którym jest oparty. Mierząc łuk w stopniach przyjmujemy, że cały okrąg ma 360∘360^\circ360∘. Jeśli więc cięciwa ABABAB wycina łuk o mierze 80∘80^\circ80∘, to kąt środkowy ∢AOB\sphericalangle AOB∢AOB ma dokładnie 80∘80^\circ80∘.

Z tego płynie pierwszy praktyczny wniosek: jeżeli łuk ABABAB stanowi kn\frac{k}{n}nk​ długości całego okręgu, to kąt środkowy oparty na tym łuku ma miarę kn⋅360∘\frac{k}{n} \cdot 360^\circnk​⋅360∘. Wracają tu czasem zadania typu "łuk ma długość 49\frac{4}{9}94​ długości okręgu" - wystarczy pomnożyć przez 360∘360^\circ360∘.

W zadaniach maturalnych spotkasz też kąt środkowy wypukły (mniej niż 180∘180^\circ180∘) i wklęsły (więcej niż 180∘180^\circ180∘). Suma obu jest oczywiście równa pełnemu kątowi, czyli 360∘360^\circ360∘. Jeśli z rysunku nie wynika jednoznacznie, o który chodzi, popatrz na to, po której stronie cięciwy ABABAB jest zaznaczony punkt definiujący łuk.

Kąt wpisany - definicja

Kąt wpisany w okrąg to kąt, którego wierzchołek leży na okręgu, a ramiona są cięciwami tego okręgu. Innymi słowy: punkt CCC leży na okręgu, z niego wychodzą dwie cięciwy do punktów AAA i BBB leżących też na okręgu, i kąt ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB jest kątem wpisanym.

Łuk, na którym kąt wpisany jest oparty, to ten łuk ABABAB, który nie zawiera wierzchołka CCC. To istotne, bo z dwóch łuków wyciętych przez cięciwę ABABAB (krótszy i dłuższy) tylko jeden jest "obsługiwany" przez kąt z wierzchołkiem w CCC.

Kąt wpisany jest zawsze ostry lub rozwarty, ale nie pełny i nie półpełny w klasycznym sensie - bo jeśli punkt CCC leży dokładnie na cięciwie ABABAB (czyli AAA, BBB, CCC są współliniowe), to mówimy o sytuacji granicznej. W zadaniach maturalnych zakładamy, że punkty są w "ogólnym położeniu", o ile rysunek nie pokazuje inaczej.

Twierdzenie o kącie wpisanym i środkowym

To jest twierdzenie, dla którego pisałem ten poradnik. Wymyśl je raz, a wracaj do niego zawsze.

Twierdzenie: Jeżeli kąt wpisany i kąt środkowy są oparte na tym samym łuku, to miara kąta wpisanego jest dwa razy mniejsza od miary kąta środkowego. Krótko:
α=12β\alpha = \frac{1}{2} \betaα=21​β
gdzie α\alphaα to kąt wpisany, a β\betaβ - kąt środkowy oparty na tym samym łuku. Z tego od razu wynika równoważna forma, której często używa CKE:
β=2α\beta = 2\alphaβ=2α
"Kąt środkowy to dwa razy kąt wpisany oparty na tym samym łuku".

Pamiętaj o słowie kluczowym: oparte na tym samym łuku. Jeśli kąt wpisany i kąt środkowy są oparte na różnych łukach (na przykład jeden patrzy na łuk krótszy, drugi na dłuższy), to twierdzenie nie działa w takiej prostej postaci - musisz rozłożyć zadanie na łuki i pracować z każdym osobno.

Dowód twierdzenia o kącie wpisanym

Dowód jest ładny i warto go znać, bo czasem CKE prosi o uzasadnienie z odwołaniem do tego twierdzenia, a w zadaniach na dowód z planimetrii jest to standardowy budulec. Rozbijamy go na trzy przypadki, w zależności od położenia środka okręgu względem kąta wpisanego.

Przypadek 1 - środek leży na jednym z ramion kąta wpisanego.

Niech CCC będzie wierzchołkiem kąta wpisanego, a środek okręgu OOO niech leży na promieniu CBCBCB. Wtedy odcinek CBCBCB jest średnicą okręgu. Trójkąt AOCAOCAOC jest równoramienny, bo ∣OA∣=∣OC∣=r|OA| = |OC| = r∣OA∣=∣OC∣=r. Kąty przy podstawie są więc równe, oznaczmy je α\alphaα: ∢OCA=∢OAC=α\sphericalangle OCA = \sphericalangle OAC = \alpha∢OCA=∢OAC=α.

Kąt ∢AOB\sphericalangle AOB∢AOB jest kątem zewnętrznym trójkąta AOCAOCAOC przy wierzchołku OOO. Z twierdzenia o kącie zewnętrznym (równa się sumie dwóch przeciwległych kątów wewnętrznych): ∢AOB=2α\sphericalangle AOB = 2\alpha∢AOB=2α. Czyli β=2α\beta = 2\alphaβ=2α, co należało udowodnić.

Przypadek 2 - środek leży wewnątrz kąta wpisanego.

Niech środek OOO leży wewnątrz kąta ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB. Poprowadźmy z punktu CCC średnicę CDCDCD (czyli przedłużmy COCOCO do drugiego punktu okręgu). Ta średnica dzieli kąt ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB na dwa kąty: ∢ACD=α1\sphericalangle ACD = \alpha_1∢ACD=α1​ i ∢DCB=α2\sphericalangle DCB = \alpha_2∢DCB=α2​. Z przypadku 1 wiemy, że ∢AOD=2α1\sphericalangle AOD = 2\alpha_1∢AOD=2α1​ oraz ∢DOB=2α2\sphericalangle DOB = 2\alpha_2∢DOB=2α2​. Dodając stronami: ∢AOB=2α1+2α2=2(α1+α2)=2α\sphericalangle AOB = 2\alpha_1 + 2\alpha_2 = 2(\alpha_1 + \alpha_2) = 2\alpha∢AOB=2α1​+2α2​=2(α1​+α2​)=2α. Gotowe.

Przypadek 3 - środek leży na zewnątrz kąta wpisanego.

Tym razem średnica CDCDCD leży na zewnątrz kąta ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB. Z przypadku 1: ∢DOB=2⋅∢DCB\sphericalangle DOB = 2 \cdot \sphericalangle DCB∢DOB=2⋅∢DCB oraz ∢DOA=2⋅∢DCA\sphericalangle DOA = 2 \cdot \sphericalangle DCA∢DOA=2⋅∢DCA. Odejmując: ∢AOB=∢DOB−∢DOA=2(∢DCB−∢DCA)=2⋅∢ACB\sphericalangle AOB = \sphericalangle DOB - \sphericalangle DOA = 2(\sphericalangle DCB - \sphericalangle DCA) = 2 \cdot \sphericalangle ACB∢AOB=∢DOB−∢DOA=2(∢DCB−∢DCA)=2⋅∢ACB. Również β=2α\beta = 2\alphaβ=2α, co kończy dowód.

Te trzy przypadki wyczerpują wszystkie możliwe położenia środka względem kąta wpisanego, więc twierdzenie zachodzi zawsze. Większość zadań na maturze nie wymaga przytaczania dowodu - wystarczy go raz przerobić, żeby wiedzieć, dlaczego twierdzenie jest prawdziwe i czemu można mu ufać.

Cztery wnioski, których nauczysz się na pamięć

Z głównego twierdzenia wyciąga się cztery praktyczne wnioski, które wracają w zadaniach. Naucz się ich nie tylko jako wzorów, ale przede wszystkim jako "schematu rozpoznawania" sytuacji na rysunku.

Wniosek 1 - kąt wpisany oparty na średnicy

Jeżeli cięciwa ABABAB jest średnicą okręgu, to kąt środkowy ∢AOB\sphericalangle AOB∢AOB ma miarę 180∘180^\circ180∘ (bo jest kątem półpełnym - punkty AAA, OOO, BBB są współliniowe). Z twierdzenia wynika natychmiast, że każdy kąt wpisany oparty na tej średnicy ma miarę:
α=180∘2=90∘\alpha = \frac{180^\circ}{2} = 90^\circα=2180∘​=90∘

Kąt wpisany oparty na średnicy jest prosty. To jest jeden z najczęściej wykorzystywanych wniosków na maturze. Widzisz na rysunku trójkąt wpisany w okrąg, którego jeden bok jest średnicą - od razu wiesz, że trójkąt jest prostokątny, z przeciwprostokątną równą tej średnicy. Często łączy się to z twierdzeniem Pitagorasa i jest gotowy schemat zadania.

Działa to też w drugą stronę: każdy trójkąt prostokątny jest wpisany w okrąg, którego średnicą jest przeciwprostokątna. To z kolei wykorzystujesz w zadaniach o promieniu okręgu opisanego na trójkącie prostokątnym.

Wniosek 2 - kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe

Jeśli dwa różne kąty wpisane są oparte na tym samym łuku (z dwóch różnych wierzchołków na okręgu patrzą na ten sam fragment łuku), to mają tę samą miarę. Bo każdy z nich jest równy połowie kąta środkowego opartego na tym łuku, więc oba są równe.

W praktyce: jeżeli punkty CCC i DDD leżą na okręgu po tej samej stronie cięciwy ABABAB, to ∢ACB=∢ADB\sphericalangle ACB = \sphericalangle ADB∢ACB=∢ADB. To pozwala "przeskakiwać" z jednego trójkąta wpisanego do drugiego.

Wniosek 3 - czworokąt wpisany w okrąg

Jeżeli czworokąt ABCDABCDABCD jest wpisany w okrąg, to sumy miar jego przeciwległych kątów są równe 180∘180^\circ180∘:
∢A+∢C=180∘\sphericalangle A + \sphericalangle C = 180^\circ∢A+∢C=180∘
∢B+∢D=180∘\sphericalangle B + \sphericalangle D = 180^\circ∢B+∢D=180∘

Dowód jest jednolinijkowy. Kąt ∢A\sphericalangle A∢A jest wpisany, oparty na łuku BCDBCDBCD (tym, który nie zawiera AAA). Kąt ∢C\sphericalangle C∢C jest wpisany, oparty na łuku BADBADBAD. Razem te dwa łuki tworzą cały okrąg, więc suma odpowiadających im kątów środkowych to 360∘360^\circ360∘. Suma kątów wpisanych to połowa tej liczby, czyli 180∘180^\circ180∘.

To twierdzenie ma też wersję odwrotną - jeśli w czworokącie sumy przeciwległych kątów to 180∘180^\circ180∘, to można na nim opisać okrąg. To częsty trik w zadaniach z planimetrii.

Wniosek 4 - kąt między cięciwą a styczną

Jeżeli z punktu AAA na okręgu poprowadzimy styczną do okręgu i cięciwę ABABAB, to kąt między cięciwą a styczną jest równy kątowi wpisanemu opartemu na cięciwie ABABAB (po przeciwnej stronie cięciwy):
∢(styczna,AB)=∢ACB\sphericalangle (\text{styczna}, AB) = \sphericalangle ACB∢(styczna,AB)=∢ACB
gdzie CCC jest dowolnym punktem na drugim łuku.

To jest bezpośrednia konsekwencja tego, że w punkcie styczności promień jest prostopadły do stycznej (więcej o tym w poradniku Jak wyznaczyć równanie stycznej do okręgu). Można pokazać, że ten kąt też jest równy połowie odpowiedniego kąta środkowego, więc jest tak samo "wpisanopodobny".

Pojawia się w nowej formule CKE, więc warto go znać dokładnie. W treningowych arkuszach CKE PP wprost znalazło się zadanie typu "Kąt między cięciwą ABABAB a styczną do okręgu w punkcie AAA ma miarę 62∘62^\circ62∘. Oblicz kąt wpisany oparty na ABABAB" - odpowiedź to po prostu 62∘62^\circ62∘.

Zadanie 1 - klasyczne podstawienie do wzoru

W okręgu o środku OOO kąt środkowy ∢AOB\sphericalangle AOB∢AOB ma miarę 140∘140^\circ140∘. Oblicz miarę kąta wpisanego ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB, gdzie CCC jest punktem leżącym na dłuższym łuku ABABAB.

Rozwiązanie. Punkt CCC leży na dłuższym łuku, więc kąt wpisany ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB jest oparty na krótszym łuku ABABAB. Krótszy łuk ABABAB odpowiada kątowi środkowemu 140∘140^\circ140∘ (mniejszy niż 180∘180^\circ180∘, więc to jest właśnie ten wypukły kąt środkowy z polecenia).

Z twierdzenia:
∢ACB=12⋅140∘=70∘\sphericalangle ACB = \frac{1}{2} \cdot 140^\circ = 70^\circ∢ACB=21​⋅140∘=70∘

Odpowiedź: kąt wpisany ma miarę 70∘70^\circ70∘.

Pułapka. Gdyby CCC leżał na krótszym łuku, kąt wpisany byłby oparty na dłuższym łuku ABABAB. Dłuższy łuk odpowiada wklęsłemu kątowi środkowemu 360∘−140∘=220∘360^\circ - 140^\circ = 220^\circ360∘−140∘=220∘, więc kąt wpisany miałby 220∘2=110∘\frac{220^\circ}{2} = 110^\circ2220∘​=110∘. Zawsze patrz, na którym łuku siedzi wierzchołek kąta wpisanego.

Zadanie 2 - kąt oparty na średnicy (Matura maj 2017, zad. 15)

Na okręgu o środku OOO leży punkt CCC. Odcinek ABABAB jest średnicą tego okręgu. Kąt ∢OBC\sphericalangle OBC∢OBC ma miarę 35∘35^\circ35∘. Oblicz miarę kąta ∢CAB\sphericalangle CAB∢CAB.

Rozwiązanie. Trójkąt OBCOBCOBC jest równoramienny, bo ∣OB∣=∣OC∣=r|OB| = |OC| = r∣OB∣=∣OC∣=r. Kąty przy podstawie są równe, więc ∢OCB=∢OBC=35∘\sphericalangle OCB = \sphericalangle OBC = 35^\circ∢OCB=∢OBC=35∘.

Kąt ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB jest kątem wpisanym opartym na średnicy ABABAB, więc z wniosku 1 ma miarę 90∘90^\circ90∘. Trójkąt ABCABCABC jest prostokątny przy wierzchołku CCC. Suma kątów w trójkącie to 180∘180^\circ180∘:
∢CAB+∢ABC+90∘=180∘\sphericalangle CAB + \sphericalangle ABC + 90^\circ = 180^\circ∢CAB+∢ABC+90∘=180∘
∢CAB+35∘+90∘=180∘\sphericalangle CAB + 35^\circ + 90^\circ = 180^\circ∢CAB+35∘+90∘=180∘
∢CAB=55∘\sphericalangle CAB = 55^\circ∢CAB=55∘

Tak naprawdę można było szybciej: skoro ∢ABC=35∘\sphericalangle ABC = 35^\circ∢ABC=35∘ jest kątem wpisanym opartym na łuku ACACAC, a ∢CAB\sphericalangle CAB∢CAB jest kątem wpisanym opartym na łuku CBCBCB, to oba dopełniają się do 90∘90^\circ90∘ (bo razem dają kąt wpisany oparty na średnicy minus dwa razy kąt prosty). Ale wersja z trójkątem prostokątnym jest bardziej "matematyka 9-klasisty" i mniej podatna na błąd.

Odpowiedź: 55∘55^\circ55∘.

Zadanie 3 - dwa kąty wpisane (Matura maj 2020, zad. 17)

Punkty AAA, BBB, CCC, DDD leżą na okręgu o środku w punkcie OOO. Kąt środkowy ∢DOC\sphericalangle DOC∢DOC ma miarę 118∘118^\circ118∘. Oblicz miarę kąta wpisanego ∢DAC\sphericalangle DAC∢DAC oraz miarę kąta ∢DBC\sphericalangle DBC∢DBC, zakładając, że AAA i BBB leżą po przeciwnej stronie cięciwy DCDCDC niż łuk wycięty przez kąt środkowy.

Rozwiązanie. Łuk DCDCDC odpowiadający kątowi środkowemu 118∘118^\circ118∘ jest krótszym łukiem. Punkty AAA i BBB leżą na dłuższym łuku, więc oba kąty wpisane ∢DAC\sphericalangle DAC∢DAC i ∢DBC\sphericalangle DBC∢DBC są oparte na tym samym, krótszym łuku DCDCDC.

Z twierdzenia o kącie wpisanym:
∢DAC=12⋅118∘=59∘\sphericalangle DAC = \frac{1}{2} \cdot 118^\circ = 59^\circ∢DAC=21​⋅118∘=59∘ A z wniosku 2 (kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe):
∢DBC=∢DAC=59∘\sphericalangle DBC = \sphericalangle DAC = 59^\circ∢DBC=∢DAC=59∘

Odpowiedź: oba kąty mają miarę 59∘59^\circ59∘.

To zadanie pokazuje, dlaczego warto znać wniosek 2 osobno. Bez niego musiałbyś dwa razy podstawiać do twierdzenia. Z nim widzisz "ten sam łuk" i odpowiedź wyskakuje od razu.

Zadanie 4 - czworokąt wpisany w okrąg

Czworokąt ABCDABCDABCD jest wpisany w okrąg. Wiadomo, że ∢A=75∘\sphericalangle A = 75^\circ∢A=75∘, ∢B=95∘\sphericalangle B = 95^\circ∢B=95∘. Oblicz miary kątów ∢C\sphericalangle C∢C i ∢D\sphericalangle D∢D.

Rozwiązanie. Z twierdzenia o czworokącie wpisanym (wniosek 3):
∢A+∢C=180∘⇒∢C=180∘−75∘=105∘\sphericalangle A + \sphericalangle C = 180^\circ \Rightarrow \sphericalangle C = 180^\circ - 75^\circ = 105^\circ∢A+∢C=180∘⇒∢C=180∘−75∘=105∘
∢B+∢D=180∘⇒∢D=180∘−95∘=85∘\sphericalangle B + \sphericalangle D = 180^\circ \Rightarrow \sphericalangle D = 180^\circ - 95^\circ = 85^\circ∢B+∢D=180∘⇒∢D=180∘−95∘=85∘ Sprawdzenie - suma wszystkich kątów w czworokącie powinna wynosić 360∘360^\circ360∘:
75∘+95∘+105∘+85∘=360∘75^\circ + 95^\circ + 105^\circ + 85^\circ = 360^\circ75∘+95∘+105∘+85∘=360∘
Zgadza się. Odpowiedź: ∢C=105∘\sphericalangle C = 105^\circ∢C=105∘, ∢D=85∘\sphericalangle D = 85^\circ∢D=85∘.

Zwróć uwagę, że bez informacji "czworokąt jest wpisany w okrąg" miałbyś tylko jedno równanie (suma kątów =360∘= 360^\circ=360∘) i dwie niewiadome. Dopiero własność czworokąta wpisanego daje drugie równanie, które zamyka układ.

Zadanie 5 - łuk jako ułamek okręgu (Matura czerwiec 2024, zad. 27)

Punkty AAA, BBB, CCC leżą na okręgu o środku SSS i promieniu rrr. Długość łuku ABABAB, na którym jest oparty kąt wpisany ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB, jest równa 29\frac{2}{9}92​ długości całego okręgu. Oblicz miarę kąta ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB.

Rozwiązanie. Najpierw kąt środkowy oparty na łuku ABABAB. Łuk ABABAB to 29\frac{2}{9}92​ całego okręgu, a cały okrąg odpowiada kątowi pełnemu 360∘360^\circ360∘, więc:
∢ASB=29⋅360∘=80∘\sphericalangle ASB = \frac{2}{9} \cdot 360^\circ = 80^\circ∢ASB=92​⋅360∘=80∘ Kąt wpisany jest dwa razy mniejszy:
∢ACB=12⋅80∘=40∘\sphericalangle ACB = \frac{1}{2} \cdot 80^\circ = 40^\circ∢ACB=21​⋅80∘=40∘

Odpowiedź: 40∘40^\circ40∘.

Schemat "łuk to ułamek okręgu" widzisz często - znasz długość łuku w jednostkach okręgu, mnożysz przez 360∘360^\circ360∘, dostajesz kąt środkowy, dzielisz na pół, dostajesz kąt wpisany. Trzy kroki, trzy linijki rozwiązania.

Typowe pułapki i błędy

Pomylenie łuków. Najczęstszy błąd - patrzysz na kąt wpisany i odruchowo wiążesz go z pierwszym lepszym kątem środkowym, który widzisz. A trzeba sprawdzić, czy oba są oparte na tym samym łuku. Wierzchołek kąta wpisanego musi leżeć na drugim łuku niż ten, na którym kąt jest oparty. Zaznacz sobie ołówkiem łuk, na którym jest oparty kąt wpisany - to jest łuk po przeciwnej stronie wierzchołka.

Kąt środkowy wklęsły. Niektóre zadania używają wklęsłego kąta środkowego (większego niż 180∘180^\circ180∘). Wtedy kąt wpisany może wyjść większy niż 90∘90^\circ90∘ - i to jest poprawne. Klucz: 2α2\alpha2α musi się zmieścić w 360∘360^\circ360∘, a kąt wpisany może być rozwarty.

Trójkąt równoramienny z promieniami. Każdy odcinek między dwoma punktami okręgu i środkiem tworzy trójkąt równoramienny (dwa boki to promienie). Wykorzystuj to. Zadania CKE bardzo często mają w treści "Kąt ∢OAB\sphericalangle OAB∢OAB ma miarę α\alphaα" - z tego od razu masz ∢OBA=α\sphericalangle OBA = \alpha∢OBA=α i kąt środkowy ∢AOB=180∘−2α\sphericalangle AOB = 180^\circ - 2\alpha∢AOB=180∘−2α.

Mylenie kąta między cięciwą a styczną z kątem wpisanym. Wniosek 4 mówi, że kąt między cięciwą a styczną jest równy odpowiedniemu kątowi wpisanemu (z drugiego łuku) - a nie kątowi środkowemu. Jeśli widzisz w treści "kąt między cięciwą a styczną", to traktuj go tak jak kąt wpisany, nie jak środkowy. Wykorzystaj to w zadaniach mieszanych ze styczną do okręgu.

Pominięcie wpisalności. Jeśli zadanie mówi "czworokąt wpisany w okrąg", ZAWSZE używaj wniosku 3 - to jest dodatkowe równanie, które autor zadania świadomie ci podarował. Bez niego problem nie ma rozwiązania jednoznacznego.

Zła kolejność liter. Kąt ∢ACB\sphericalangle ACB∢ACB to ten sam co ∢BCA\sphericalangle BCA∢BCA - kolejność skrajnych liter nie ma znaczenia, ale środkowa litera (wierzchołek) - tak. Jeśli pomylisz wierzchołek, rachunek będzie odnosił się do innego kąta.

Brak rysunku. W zadaniach z planimetrii pierwsze 30 sekund spędź na narysowaniu sytuacji. Zaznacz promienie, kąt środkowy, łuk, na którym jest oparty kąt wpisany. Bez rysunku łatwo o błąd w identyfikacji łuków.

Jak rozpoznać typ zadania w pół minuty

Zadania z kątami w okręgu da się szybko sklasyfikować i każdy typ ma własny schemat rozwiązania:

Jeśli widzisz kąt środkowy i kąt wpisany na rysunku, to klasyczne podstawienie α=12β\alpha = \frac{1}{2}\betaα=21​β. Sprawdź tylko, czy są na tym samym łuku.

Jeśli widzisz trójkąt wpisany w okrąg ze średnicą jako bokiem, to trójkąt jest prostokątny, a kąt naprzeciw średnicy ma 90∘90^\circ90∘. Dalej idziesz Pitagorasem lub trygonometrią.

Jeśli widzisz czworokąt wpisany w okrąg, to przeciwległe kąty sumują się do 180∘180^\circ180∘. Plus suma wszystkich kątów to 360∘360^\circ360∘ - razem masz układ równań.

Jeśli widzisz dwa kąty wpisane patrzące na tę samą cięciwę z tej samej strony, to są równe.

Jeśli widzisz kąt między styczną a cięciwą, to jest równy kątowi wpisanemu opartemu na tej cięciwie (z przeciwnego łuku).

Jeśli widzisz trójkąt z dwoma wierzchołkami na okręgu i środkiem okręgu, to jest równoramienny. To bardzo często wystarcza do całego rozwiązania.

Powiązane tematy na maturze

Twierdzenie o kącie wpisanym świetnie współgra z innymi zagadnieniami planimetrii. Warto je opanować razem, bo na maturze coraz częściej pojawiają się zadania łączące kilka twierdzeń w jednym poleceniu. Sprawdź:

•Pole trójkąta - 8 wzorów - wzór P=abc4RP = \frac{abc}{4R}P=4Rabc​ łączy pole trójkąta z promieniem okręgu opisanego, który dostajesz z twierdzenia o kącie wpisanym.

•Promień okręgu wpisanego i opisanego na trójkącie - wzory R=a2sin⁡αR = \frac{a}{2\sin\alpha}R=2sinαa​ i pochodne często wymagają znajomości kątów wpisanych.

•Twierdzenie sinusów i cosinusów - twierdzenie sinusów to w istocie konsekwencja twierdzenia o kącie wpisanym.

•Kąty w figurach - wpisane, środkowe, w trójkącie - szerszy przegląd kątów w geometrii płaskiej.

•Trójkąt 30-60-90 i 45-45-90 - klasyczne trójkąty, które często pojawiają się w zadaniach z okręgiem opisanym.

•Twierdzenie Pitagorasa - zadania i zastosowania - obowiązkowe do zadań z trójkątem wpisanym w okrąg, z bokiem na średnicy.

Jeśli chcesz przećwiczyć kąty wpisane na zadaniach maturalnych, polecam zacząć od Zadanie 16 z arkusza Matura maj 2011 (proste podstawienie), potem Zadanie 17 z Matura maj 2020 i Zadanie 24 z Matura maj 2023. To są dobre rampy trudności i pokrywają wszystkie cztery wnioski z tego poradnika.

Checklist - co musisz umieć przed maturą

Przed wejściem do sali sprawdź, czy potrafisz wszystko z poniższej listy bez zaglądania do notatek. Jeśli choć przy jednej rzeczy się zawahasz - wróć i przerób ją jeszcze raz.

Definicje: kąt środkowy (wierzchołek w środku, ramiona to promienie), kąt wpisany (wierzchołek na okręgu, ramiona to cięciwy), łuk, na którym kąt jest oparty.

Główne twierdzenie: α=12β\alpha = \frac{1}{2}\betaα=21​β, gdy oba są oparte na tym samym łuku.

Wniosek 1: kąt wpisany oparty na średnicy ma 90∘90^\circ90∘.

Wniosek 2: kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe.

Wniosek 3: w czworokącie wpisanym sumy przeciwległych kątów to 180∘180^\circ180∘.

Wniosek 4: kąt między cięciwą a styczną jest równy kątowi wpisanemu opartemu na tej cięciwie z przeciwnego łuku.

Wzór "łuk ułamkiem okręgu": jeśli łuk to kn\frac{k}{n}nk​ długości okręgu, kąt środkowy to kn⋅360∘\frac{k}{n} \cdot 360^\circnk​⋅360∘.

Trójkąt z dwoma wierzchołkami na okręgu i środkiem jest zawsze równoramienny.

Mając to opanowane, kąty w okręgu nie zabiorą ci na maturze więcej niż minutę za zadanie - a w sumie to są 2-4 łatwe punkty na arkusz. Powodzenia.

Ćwicz: Planimetria
Zadanie 1Zadanie 2Zadanie 3Zadanie 4Zadanie 5

Przestań szukać, zacznij ćwiczyć

Masz tu wszystko czego potrzebujesz do matury. Prawdziwe zadania CKE z rozwiązaniami krok po kroku, filmy i śledzenie postępu. Jednorazowo, bez subskrypcji.

2438

zadań CKE

2000+

rozwiązań

1537

filmów

Załóż darmowe kontoPrzećwicz to zadanie

Powiązane artykuły

Rozwiązanie zadania

Promień okręgu wpisanego i opisanego na trójkącie - wzory R i r, zadania

Wszystkie wzory na promień okręgu wpisanego r i opisanego R na trójkącie. Trójkąt równoboczny, prostokątny, dowolny. Pięć rozwiązanych zadań maturalnych krok po kroku.

Rozwiązanie zadania

Jak obliczyć pole wycinka koła i długość łuku - wzór, kąt, zadania maturalne

Wzór na pole wycinka koła i długość łuku okręgu w wersji stopniowej i radianowej. Siedem zadań maturalnych krok po kroku, pole odcinka koła i typowe pułapki.

Rozwiązanie zadania

Jak obliczyć pole rombu i równoległoboku - wzory, przekątne i zadania maturalne

Wszystkie wzory na pole rombu i równoległoboku w jednym miejscu: bok razy wysokość, sinus kąta, przekątne. 5 zadań maturalnych krok po kroku i typowe pułapki.

Spis treści

  1. Kąt środkowy - definicja i miara
  2. Kąt wpisany - definicja
  3. Twierdzenie o kącie wpisanym i środkowym
  4. Dowód twierdzenia o kącie wpisanym
  5. Cztery wnioski, których nauczysz się na pamięć
  6. Wniosek 1 - kąt wpisany oparty na średnicy
  7. Wniosek 2 - kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe
  8. Wniosek 3 - czworokąt wpisany w okrąg
  9. Wniosek 4 - kąt między cięciwą a styczną
  10. Zadanie 1 - klasyczne podstawienie do wzoru
  11. Zadanie 2 - kąt oparty na średnicy (Matura maj 2017, zad. 15)
  12. Zadanie 3 - dwa kąty wpisane (Matura maj 2020, zad. 17)
  13. Zadanie 4 - czworokąt wpisany w okrąg
  14. Zadanie 5 - łuk jako ułamek okręgu (Matura czerwiec 2024, zad. 27)
  15. Typowe pułapki i błędy
  16. Jak rozpoznać typ zadania w pół minuty
  17. Powiązane tematy na maturze
  18. Checklist - co musisz umieć przed maturą